اصلاحات ادارى ابن زبير ادارهء خاصى را در مكه پديد آورد كه مىتوان آن را مانند ادارهء پليس امروزى دانست . وى كسانى از ياران خود را در آنجا گماشته بود تا بر امنيت عمومى نظارت داشته باشند . كسان ديگرى بر بازار نظارت داشتند ، گروهى به كار بريد - نامه رسانى - مىپرداختند . اينان چهارپايان سريعى داشتند كه مىتوانستند اخبار شهرها و قراى اطراف را به او منتقل كنند . با بازگشت امويان به مكه ، امير اين شهر شغل حاجبى را ايجاد كرد كه كارش مراقبت از اموال او در سرزمين‌هاى فتح شده و نيز گرفتن شكايات و رساندن به او بود . وى يك نيروى شامى هم در اختيار حاجب گذاشته بود تا در ابطح مراقب اوضاع باشند ، همچنين كتّابى كه بخشش‌هاى مردم را ثبت و ضبط مىكردند . نيز ساختمانى ويژه و متعلق به بيت‌المال در كنار دارالندوه ساخت . برخى از اميران مكه در اين زمان كسانى را به نيابت از خود در امر قضاوت و نماز به كار مى گرفتند ، چنان كه از ابن عباس و برخى از شاگردان مكتب او در مسائل قضايى استفاده مىكردند . تا پايان دولت ابن زبير ، سكّهء مورد استفاده در معاملات ، همان سكهء عمرى بود كه در مدينه ضرب شده و در كنار آن كلمات فارسى بود . اما امويان سكهء خاص خود را در دمشق ضرب كردند كه ميان مردم مكه هم در كنار سكه‌هاى ديگر رواج يافت . در اين دوره ، كار بريد و راه ارتباطى مكه با شام به عنوان مركز خلافت توسعه يافت . « 1 »

--> ( 1 ) . مؤلف در اينجا اشارتى به راه‌هاى حج و مسيرهايى كه قافله‌ها براى حج مىپيمودند نكرده است . بايد توجه داشت كه مسألهء حج‌گزارى براى همهء مسلمانان از همان عصر رسول صلى الله عليه و آله آغاز شد و بلافاصله پس از رحلت هم به دليل ضرورتى كه ايجاب مىكرد ، در ماه‌هاى نزديك به حج ، مردم به سمت مكه حركت مىكردند . طبيعى است كه حركت آنان به دليل مشكل امنيت ، كاروانى بوده و به سرعت بحث قافله‌هاى حج مطرح شده است . اين كه از چه زمانى اين قافله‌ها سامان‌دهى شده ، و آيا تعيين مسيرها با نظر حكومت‌ها و دولت‌ها بوده است يا نه ؟ بايد تحقيق شود . عجالتاً از دورهء اموى چهار مسير مهم وجود داشته است كه بعدها با اندك تغييرى همان مسيرها مورد استفاده قرار گرفته است : راه شامى ، راه مصرى ، راه عراقى و راه يمنى . توجه داشته باشيم كه منهاى اشتراك دو راه مصرى و شامى ، سه ركن از اركان كعبه به نام‌هاى يمانى ، عراقى و شامى ناميده شده كه برابر همين سه ناحيه بوده است . اينها چهار مسير اصلى بوده كه بر اساس آنچه در تواريخ مانده ، توقف‌گاه‌ها و شهرهايى كه حجاج از آنها عبور مىكردند ثبت شده است . در بارهء راه‌هاى چهارگانهء حج در اين دوره بنگريد : مظاهر الاهتمام بالحج ، حجازى حسن على طراوه ، قاهره ، مكتبة زهراء الشرق ، 1423 ، صص 85 - 111 . « ج »